مدلسازی اطلاعات ساختمان (BIM) رویکردی ساختاریافته و مرحلهای برای پروژههای ساختمانی ارائه میدهد که بهبود همکاری، افزایش بهرهوری و تصمیمگیری بهتر را به همراه دارد. این فرآیند با چرخه عمر معمول پروژه که شامل چندین فاز است، همراستا میباشد:
1- پیشطراحی (مفهومسازی و امکانسنجی) Pre-design Phase
پیش از آغاز هرگونه فعالیت اجرایی، مطالعات مفهومی باید برای بررسی پوشش کامل نیازهای پروژه انجام شود.
هدف: تعریف اهداف پروژه، دامنه کاری و امکانسنجی.
فعالیتهای BIM:
-
تحلیل و تفسیر سایت و محیط اطراف پروژه با استفاده از GIS و اسکن سهبعدی.
-
مدلسازی حجمهای مفهومی.
-
برآورد اولیه هزینهها بر اساس طراحیهای مفهومی (5D BIM)
-
شناسایی تداخلات عمده برای جلوگیری از تداخلات طراحی در سطوح اصلی پروژه.
2- مرحله طراحی (طراحی شماتیک و تفصیلی) Design Phase
در این مرحله، نقشههای اولیه بر اساس مطالعات مفهومی فاز قبل تهیه میشوند و نیازهای پروژه در طراحیها لحاظ میشود.
هدف: توسعه و اصلاح طراحیهای معماری، سازهای و تأسیساتی (MEP).
فعالیتهای BIM:
-
ایجاد مدلهای سهبعدی دقیق.
-
تحلیل انرژی و شبیهسازیهای پایداری (BIM ششبعدی).
-
همکاری بین تخصصها از طریق محیط داده مشترک (CDE).
-
هماهنگی و شناسایی تداخلات پیش از ساخت.
-
تهیه مدارک اجرایی از مدل BIM.
3- پیش از ساخت (برنامهریزی و تأمین منابع) Pre-construction Phase
تمام جزئیات ساخت و روشهای اجرایی طراحیها باید در برنامهها و دفترچههای اجرایی ثبت شوند.
هدف: نهاییسازی برنامهریزی ساخت، برآورد هزینه و فرآیند خرید تجهیزات و مصالح.
فعالیتهای BIM:
-
شبیهسازی و زمانبندی ساخت با استفاده از 4D BIM.
-
برآورد دقیق هزینهها (5D BIM).
-
استخراج مقادیر و برنامهریزی خرید (MTO, BOM).
-
ساخت و ساز مجازی و تحلیل ریسک.
-
برنامهریزی پیشساخت با استفاده از دادههای مدل BIM.
4- عملیات ساخت Construction Execution
در این مرحله، تمام فعالیتها بر اساس برنامه نهایی ساخت انجام میشوند که در فاز قبل تهیه و تأیید شده است. باید ارتباط نزدیکی میان کارگاه ساخت و دفتر طراحی در خصوص تعارضات اجرایی وجود داشته باشد.
هدف: اجرای برنامه ساخت و تضمین کنترل کیفیت.
فعالیتهای BIM:
-
استفاده از BIM در محل پروژه از طریق تبلت یا واقعیت مجازی.
-
نظارت بر پیشرفت با شبیهسازیهای BIM چهاربعدی.
-
کنترل کیفیت با اسکن لیزری و ابزاری اندازه گیری دقیق برای تطبیق ساخت و ساز با مدل BIM.
-
بهره گیری از اتوماسیون رباط ها و پیش ساخته سازی.
-
بهروزرسانی مدل بهصورت لحظهای و واقعی (As-Built).
5- پس از ساخت (تحویل و بهرهبرداری) Post-construction Phase
پس از تکمیل ساخت اجزا و نصب تجهیزات، فرآیند نگهداری و بهرهبرداری آغاز میشود.
هدف: تحویل ساختمان برای بهرهبرداری و مدیریت بلندمدت تأسیسات.
فعالیتهای BIM:
-
توسعه مدل نهایی As-Built.
-
ایجاد دوقلوی دیجیتال برای مدیریت تأسیسات (BIM هفتبعدی).
-
یکپارچهسازی با IoT برای نگهداری پیشبینیشده.
-
مدیریت چرخه عمر با دادههای عملیاتی در مدل BIM.
6- بازسازی یا تخریب Renovation or Demolition
تمام ساختمانها و تأسیسات پس از سالها بهرهبرداری نیاز به بازسازی، نوسازی و تغییرات بنیادی دارند. در چنین مواردی، دسترسی به نقشههای ساخت و مطالعات اولیه بسیار مفید است.
هدف: مدیریت اصلاحات یا مراحل پایان عمر مفید ساختمان.
فعالیتهای BIM:
-
تحلیل سازه برای امکانسنجی بازسازی.
-
شبیهسازی تخریب برای بهینهسازی استفاده مجدد از مصالح.
-
تحلیل تأثیرات زیستمحیطی در فرآیند تخریب.
مزایای کلیدی BIM در فازبندی پروژههای ساختمانی
-
بهبود همکاری از طریق مدلهای دیجیتال مشترک.
-
کاهش خطاها از طریق شناسایی زودهنگام تداخلات.
-
کنترل بهتر هزینه با برآوردهای پنجبعدی.
-
صرفهجویی در زمان با زمانبندی چهاربعدی.
-
پایداری با تحلیل ششبعدی و ردیابی چرخه عمر.